حصیر بافی گیلان

حصیر بافی گیلان

حصيربافی از جمله صنايع دستي بومي و اصيل استان گيلان است که از گذشته‌هاي دور تاکنون در نقاط مختلف اين منطقه رواج داشته است. زنان بندرانزلي، غازيان و آب‌کنار در بافت حصير شهرت خاصي داشته‌اند و حصيرهاي اين مناطق از مرغوبيت خوبي برخوردار بوده است. در گذشته، اين هنر از چنان مرغوبيتي برخوردار بود که برخي از تجار در غازيان بيش از ۱۰۰ خانوار حصيرباف داشتند و به توليد و بازرگاني اين رشته مي‌پرداختند. از آنجا که الياف طبيعي به مرور زمان تجزيه مي‌گردد، نمونه‌هاي قديمي در دست نمي‌باشد. اما درکتب و مستندات برجاي مانده به حصيربافي گيلان اشاره شده است. به عنوان مثال: جي‌گلاک در کتاب سيري در صنايع دستي ايران مي‌نويسد: حصيرهاي ساخت شمال طرح‌هايي هندسي دارند که از خود بافت ني طبيعي يک رنگ پديد مي آيند.

حصيربافي از جمله صنايع دستي بومي گيلان است، که در توليد آن از مواد اوليه طبيعي استفاده مي‌گردد و کليه مراحل توليد به شيوه کاملا سنتي و توسط زنان انجام مي‌شود. رويش انواع گياهان خودرو با توجه به اقليم منطقه در کنار مرداب‌ها و آبگيرها سبب پديد آمدن انواع محصولات حصيري از ديرباز تاکنون در گيلان شده است.اين گياهان در اواخر فروردين تا اوايل ارديبهشت ماه شروع به جوانه زدن و در پايان تابستان قبل از برداشت برنج نهايت رشد خود را مي‌نمايند. در اين زمان عمل برداشت اغلب توسط مردان صورت مي‌گيرد. براي بافت زيرانداز حصيري از گياه” سوف” به‌عنوان پود و از کنف به‌عنوان تار استفاده مي‌شود. امروزه از نخ پنبه‌اي نيز به عنوان تار استفاده مي‌گردد. اين زيرانداز زيبا و هماهنگ با آب و هواي مرطوب خطه گيلان که با دستگاه چوبي سنتي ساده و ابتدايي بافته مي‌شود نه تنها در کف اتاق‌ها، بلکه در کنار ديوارها و حتي در سقف خانه‌ها استفاده مي‌گردد.

نقل است که گاه، روستاييان بر اين عقيده هستند که حصير بافته را دورتادور خانه به حصار بيروني بنا تکيه داده تا به ديگران نشان دهند که دختران دم بخت آنها اين هنر را به خوبي مي‌دانند و به عنوان يکي از امتيازات خانه‌داري، اين صنعت دستي را همراه خود به خانه بخت برده و همينطور به فرزندان خود انتقال مي‌دهند.

حصیربافى از صنایع دستى و خانگى بسیار رایج در گیلان است و تولید انواع سبدها و حصیرها در اکثر نقاط این استان رواج دارد. مواد اولیه آن نى (لی) و سوف است که به طور خودرو در باتلاقها میرویند.

در کولیور شهرستان بندر انزلی برای تهیه حصیر زیرانداز از «سوف» به منظور پود و از «لی» برای تار استفاده می ‌شود، محل رویش لی یا لیغ مرداب انزلی است. لیغ های شناخته شده گیلان به سه دسته چشلی، اوردلی‌ و اروشقه قابل تقسیم هستند. تولید کنندگان در فصل غیر کشاورزى به تولید آن مشغول هستند، در استان گیلان حداقل ۷۰۰ کارگاه حصیر بافى فعالیت دارد. مراکز مهم آن عبارتند از: خمام، بندرانزلى، گلشن، غازیان و جفرود.

فرآورده هاى حصیرى عبارتند از: حصیر، زیرانداز، کلاه حصیری، ساک، زیبیل(زنبیل)، بادبزن، سفره، جای قاشق و چنگال، زیر قابلمه ‌ای وغیره می باشد.

معاون صنایع دستی مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گیلان تولید شانه، عصا، دوک نخ‌ریسی و قلیان را از دیگر مهارت‌های سنتی چوب‌تراشی ذکر کرد و یادآور شد: در این هنر از چوب‌های مختلف موجود در منطقه نظیر افرا، ون، کیکم، ملج، سرخدار، گردو و … استفاده می‌شود و بر حسب مورد روی آن کنده کاری، منبت و نقاشی صورت می‌گیرد.

وی درباره رویش انواع گیاهان خودرو با توجه به اقلیم منطقه متذکر شد: رویش این گیاهان در کنار مرداب‌ها و آبگیرها موجب پیدایش انواع محصولات حصیری از دیرباز تاکنون در گیلان شده است.

ذاکری مهارت سنتی حصیر بافی در گیلان به ویژه بین زنان را یکی از شغل‌های فرعی خانوارهای روستایی و شهری به ویژه در نواحی اطراف تالاب در کنار مشاغل اصلی آنها بیان کرد که از اقبال زیادی برخوردار بوده و از منابع درآمد قابل توجه به شمار می‌رفته است.

وی با اشاره به بافت حصیر با استفاده از گیاهان محلی و بومی خاطرنشان کرد: از گیاه سوف برای بافت زیرانداز و از گیاه «لی» برای بافت انواع زنبیل، سبد، کلاه، سفره و … استفاده می‌شود.

این مسئول نقوش به کار رفته در بافت زیراندازهای حصیری را برشمرد و ابراز کرد: پا، سایه، گل وشه، لیلالاچ، غازیانی، کاول لاچ، ثوریا لاچ، شمشیرلاچ، گل دسته‌لاچ و قالی‌لاچ از جمله این نقوش‌ها هستند.

وی پیشینه و قدمت غنی این هنر در منطقه به دلیل استفاده از گیاهان بومی گیلان و طرح و فرم منحصر به‌فرد آن را از جمله ارزش‌های شاخص صنایع‌دستی حصیربافی برشمرد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *