ملیله سازی

ملیله سازی

 

 

یکی از رشته های صنایع دستی اصفهان که از ارزش هنری زیادی برخوردار است و تولید محصولات آن نیاز به ظرافت و دقت فوق العاده دارد ملیله سازی است و فرآورده های تولیدی صنعتگران این رشته نمایانگر ذوق سرشار آنان است. باید به این نکته توجه کرد که در تولید برخی از فرآورده ها چون گل سینه و گوشواره تنها ملیله سازان دخالت ندارند بلکه از مینا سازان و زرگران هم استفاده می کنند و در مقابل انجام عمل به آنان کارمزد می دهند.

ملیله سازی یکی از برجسته ترین صنایع فلزی ایران است که بدلیل ظرافت‌هایی که در آن بکار می‌رود تلفیق بلیغی از هنر و حوصله محسوب می‌گردد.

این هنر وام‌دار هنرمندانی است که با ابزار بسیار ابتدایی به خلق آثاری ارزشمند مبادرت ورزیده و گاه بینایی خود را در این مسیر از دست داده اند. مليله ساز که زمانی به خاطر اشتغال‌زايی زياد، ظرافت و زيبايی زبانزد همه جهانيان بود با مرور زمان و مشکلات مختلف به بوته فراموشی سپرده شد و تعدادی کمی از علاقمندان واقعی، به اين حرفه طاقت فرسا و کم سود ادامه دادند. اين مصنوعات دستی به حدی زيبا و ظريف است که امروز نيز زينت بخش موزه‌ها، مجموعه‌های هنری خصوصی و منازل افراد متمول در اقصی نقاط عالم می باشد.

دست مايه هنرمندان مليله سازی ايرانی، از جمله ره توشه گردشگران خارجی است که در پايان سفر خود به ايران، همراه می‌برند و به آن افتخار می‌کنند. با اينحال، گران بودن نقره، وضعيت نامناسب اقتصادی، نبود رونق بازار، کاهش انگيزه، نبود سرمايه‌ی مورد نياز، طاقت فرسا بودن کار و کناره گيری اجباری خبرگان از اين حرفه، احيای جايگاه اوليه مليله سازی را با مشکل مواجه می سازد.

تبریز، زنجان و اصفهان خواستگاه ملیله سازی در کشور هستند و بر اساس اظهارات هنرمندان این رشته قدمت این رشته صنایع دستی به قبل از دوره ساسانیان بر می گردد.

بر اساس این گزارش، ملیله سازی روی طلا، نقره و همچنین روی مس کار می شود، زیبایی و ظرافت ملیله سازی باعث رغبت کشورهای اروپایی شده است و توریست های زیادی راغب خرید ملیله سازی هستند.

حدود ۱۰ سال گذشته ملیله سازی توسط اداره کل صنایع دستی به هنرجویان علاقه مند به این رشته آموزش داده می شد اما متاسفانه طی سال های اخیر هیچ گونه اقدام دیگری برای حفظ این هنر و آموزش آن انجام نشده است. این رشته صنایع دستی در فنی و حرفه ای استان نیز آموزش داده می شود که آموزش های آنها در سطح ابتدایی است

صنعتگران زنجانی در حال حاضر مواد اولیه كارشان را فقط از طریق ذوب ظروف نقره ای مستعمل تهیه میكنند. نقره مصرفی در ملیله سازی دارای عیار ۱۰۰ است . ولی برای ساختن دسته یا پایه ظروف كه میبایست دارای استحكام بیشتری باشد معمولاً نقره با عیار پائین تر را مورد استفاده قرار میدهند .

نحوه ساخت:

ملیله سازان برای شروع كار ابتدا نقره مصرفی را با عیار مورد نظر انتخاب و بوسیله ظرفی بنام «‌بوته»‌ در كوره قرار داده و ذوب میكنند. آنگاه نقره مذاب را در داخل ابزاری بنام «‌ریچهِ»‌ كه ۲۵ تا ۳۰ سانتی متر درازا دارد و دو شیار طولانی به قطر ۵ میلیمتر بر روی آن تعبیه شده میریزند و به این طریق مفتولی به طول و قطر شیار روی «‌ریچه»‌ بدست می آورند. در مرحله بعد، مفتول نقره ای را روی سندان گذاشته و به كمك چكش آن را به صورتی چهار پهلو در می آورند. سپس آن را با چراغ كوره ای حرارت داده و در شرایطی كه مفتول كاملاً گرم شده و قابلیت انعطاف پیدا كرده است از میان دستگاه نورد قابل تنظیمی عبور داده و به مفتول هایی به قطر دلخواه تبدیلش می كنند. این مفتول های باریك در كوره حرارت داده شده و آماده حدیده كردن میشود. عمل حدیده كردن موجب بدست آمدن مفتول هایی با ضخامت بسیار كم و قطر یكنوخت میگردد كه مفتول حاصل ابتدا باید دولا تاب و پس از آن با كمك قسمت مسطح دستگاه نورد كوبیده شده و به صورت نواری به قطر تقریبی یك تا ۵/۱ میلیمتر درآید. این نوار كه لبه ای مضرس دارد، نوار ملیله نامیده میشود و استادكاران ملیله ساز بعد از تهیه آن ابتدا صفحه ی فلزی مستطیل شكلی را كه معمولاً از جنس مس و دارای ابعاد مختلف است انتخاب و یك سطح آن را كاملاً‌ موم اندود میكنند. بطوری كه لایه ای به ضخامت سه تا چهار میلیمتر از موم روی صفحه را بپوشاند. سپس قالبی را كه به شكل محصول مورد نظر بریده شده روی صفحه مسی قرار داده و نواری را كه پهنایی بیش از نوار ملیله دارد از اطراف قالب میگذارنند تا شكل قالب را بخود گرفته و در موم فرو رود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *